de toonbank

een bijdrage van Emma Devillé voor Festival 20·21

Wist je dat Benjamin Britten op 4 december 2026 vijftig jaar geleden stierf? Waar voor componisten uit de barok, klassiek of romantiek steevast verjaardagsconcerten georganiseerd worden, gebeurt dat voor de groten uit de 20e eeuw nog veel te weinig. Met de Festival themadag In Memoriam Benjamin Britten op 18 oktober 2026 in Leuven wil Festival 20·21 daar verandering in brengen. De Festival themadag bestaat uit vier concerten die steeds een andere blik werpen op de humanistische componist. Omwille van Brittens inzet voor amateurmuzikanten en kinderen zette Festival 20·21 ook een samenwerking op met het Conservatorium SLAC Leuven. Het tweede concert Rejoice! is volledig in handen van de leerlingen van het Conservatorium en voor het derde concert werken ze samen met de professionele musici van Boho Strings Antwerp.

Britten werd in 1913 op 22 november, Sint-Ceciliadag, geboren in een middenklassengezin aan de Engelse kust. Zijn moeder, een zangeres, zag dat als een voorteken. Volgens haar zou hij de vierde grote B worden – na Bach, Beethoven en Brahms. Het begin van Brittens carrière was alvast veelbelovend: hij begon op vijfjarige leeftijd te componeren en op zijn veertiende had hij al honderd opusnummers op de teller staan. Voor zijn 21e verjaardag voerde de BBC zijn Sinfonietta uit en publiceerde Oxford University Press verschillende van zijn partituren. Een jaar later bood muziekuitgeverij Boosey en Hawkes hem een exlusiviteitscontract aan.

Een pacifistische componist

Als jonge twintiger komt Britten in contact met verschillende progressieve kunstenaars en denkers van zijn leeftijd. In deze context begint hij dieper na te denken over politiek en zijn homoseksualiteit. Britten ontpopt zich snel tot een pacifist en anti-militarist en weigert mee te vechten in de Tweede  Wereldoorlog. Om de dienstplicht te ontlopen verhuist hij in 1939 zelfs naar de Verenigde Staten – een keuze die verschillende van zijn goede vrienden ook al gemaakt hadden. Tijdens deze zelfgekozen ballingsschap woont Britten voor het eerst samen met de tenor Peter Pears, waarmee hij heel zijn leven nauw zou samenwerken en die ook zijn vaste partner werd. Het leven in de V.S. biedt echter niet wat Britten ervan verwacht had en in 1942 keert hij terug naar Europa. Daar wordt hij door de Britse regering erkend als ‘conscientious objector’ en alsnog vrijgesteld van legerdienst. Later zou Britten zijn pacifisme ook uitdrukken in sommige van zijn werken, met als hoogtepunt het War Requiem uit 1962.

Britten was al tijdens zijn leven een geliefd componist in Groot-Brittannië en na zijn dood werd die status bevestigd. Eén reden hiervoor is dat hij nooit gezwicht is voor de lokroep van een streng modernisme. Aanvankelijk toont hij wel interesse in de twaalftoonstechniek van Arnold Schönberg en wil hij graag lessen volgen bij Alban Berg, maar zijn ouders houden hem tegen. Uiteindelijk studeert Britten bij Frank Bridge, die hij beschouwde als zijn enige echte leermeester. De Variations on a Theme of Frank Bridge (1937) die gespeeld worden tijdens het slotconcert van de themadag op 18 oktober (LUCA Campus Lemmens) zijn gebaseerd op een thema van deze leermeester.

Brittens invloed op jong en oud

Verder heeft Britten zijn populariteit voor een deel ook te danken aan zijn grote engagement in het Engelse muziekleven. Zo richtte hij onder meer een festival op om klassieke muziek dichter bij het grote publiek te krijgen. Ook zorgde hij voor een renaissance van de Engelse opera, via de oprichting van de ‘English Opera Group’. Het stimuleren van de muzikale geletterdheid in Engeland was voor hem een constante bekommernis.

Daartoe behoort ook het bijbrengen van muziek aan kinderen en jongeren. Hiervoor ontwikkelde Britten een eigen tonale taal die zowel aantrekkelijk was voor amateurs als voor professionele muzikanten. Dat is ook de reden waarom Festival 20·21 op deze themadag samenwerkt met Conservatorium SLAC in Leuven. Om 15:00 kan je terecht in de Sint-Michiels Vredeskerk voor Rejoice! Op het programma staan twee koorwerken van Britten, één deel uit zijn populaire Simple Symphony en een herdenkingsstuk dat Arvo Pärt na Brittens overlijden schreef. ’s Avonds, om 18:00, bundelt het SLAC dan de krachten met Boho Strings Antwerp onder leiding van David Ramael, en met Tony Nys als solist op altviool. Hier wordt Brittens Lachrymae omkaderd door werken van de Britse renaissancecomponist John Dowland die een rechtstreekse inspiratiebron vormde voor dit werk.

Inspiratie bij voorgangers

Het hoogtepunt van de themadag is het slotconcert om 20:30, opnieuw met Boho Strings Antwerp. Daarop zijn drie van Brittens meest geraffineerde orkestwerken te horen, met telkens een stevig strijkersensemble als vertrekpunt. Eerst hoor je Illuminations, een subtiele liedcyclus op basis van een mysterieuze dichtbundel van Arthur Rimbaud. Met haar heldere stem en minutieuze dictie staat sopraan Lore Binon garant voor een ragfijne interpretatie. Dan volgt de al genoemde variatiereeks die Britten componeerde op een thema van zijn leraar Frank Bridge. Het concert sluit af met de Serenade for Tenor, Horn and Strings. Waar in Illuminations het licht overheerst, domineert in deze serenade de nacht – soms letterlijk, soms figuurlijk. De hoornpartij van dit werk is echt geniaal: ze is vindingrijk, roept prachtige connotaties op en dialogeert hoogst origineel met de zangstem.