de toonbank

een bijdrage van Jasper Gheysen voor Lunalia

Er liggen eeuwen tussen John Dowland en Nick Drake, maar toch raakt hun muziek elkaar op een bijzondere manier. In D O W L N D R A K E wordt geen theoretische vergelijking gemaakt, maar een tastbare realiteit: een kruisbestuiving tussen Engelse renaissance en 70’s folk. Wat hen verbindt, is geen stijl, maar eenzelfde gevoeligheid. Beide schrijven muziek waarin emotie niet wordt uitgesproken, maar blijft hangen, in de ruimte tussen de noten, met een stem die nooit helemaal prijsgeeft wat ze bedoelt. Klang Collective maakt die verwantschap tastbaar door hun muziek niet naast elkaar te plaatsen, maar in elkaar te laten schuiven. Soms zo naadloos dat je niet meer hoort waar Dowland eindigt en Drake begint. Sopraan Annelies Van Gramberen en gitarist Sim Van Thienen behandelen het repertoire niet als erfgoed, maar als materiaal: iets dat kan worden opengelegd, verplaatst en opnieuw samengebracht. Wat ontstaat, is geen dialoog. De avond presenteert zich als doorlopende beweging waarin Dowland en Drake elkaar voortdurend ondergraven en bevestigen.

Die beweging begint in een traagheid die je haast kan aanraken. Flow my tears wordt niet ingezet als historisch monument, maar als een fragiele toestand. De stem staat er, helder en onopgesmukt, maar nooit dominant. Daaronder ontvouwt zich een gitaarpartij die zich aan elke herkenbaarheid onttrekt. Snaren die niet alleen worden aangeslagen, maar gestreeld, geschuurd, opgerekt. Klank wordt hier iets fysieks, iets dat ontstaat onder de vingers en zich pas daarna als muziek laat herkennen.

Wat volgt, is geen abrupte overgang tussen verschillende nummers maar een organische verschuiving van klank. Dowland glijdt Drake binnen, Drake kleurt Dowland terug. De vraag wie wat geschreven heeft, wordt irrelevant en dat is precies waar dit project zijn kracht vindt. Een lied als Come again krijgt een dromerigheid die het moeiteloos naast Pink Moon plaatst, terwijl Clothes of Sand zich ontvouwt met de ingehouden ernst van een zestiende-eeuws madrigaal. Niet als effect, maar als consequentie van eenzelfde gevoeligheid.

Die gevoeligheid zit in de manier waarop Klang Collective tijd behandelt. Niet lineair, maar gelaagd. Niet als opeenvolging, maar als overlap. Elk stuk lijkt sporen van het vorige mee te dragen, elke klank een echo van iets dat net geweest is of nog moet komen. Daardoor ontstaat een luisterervaring die zich niet laat vastpinnen: muziek die voortdurend onder je voeten verschuift, zonder ooit haar evenwicht te verliezen.

De bezetting, twee stemmen, gitaar en elektronica, is daarbij misleidend sober. Wat je hoort, is een veelheid aan lagen. Van Thienens gitaar fungeert zelden als begeleiding in de traditionele zin, maar eerder als een veld van mogelijkheden: een ruimte waarin klanken opduiken, verdwijnen en opnieuw verschijnen in andere gedaantes. Elektronica wordt niet ingezet om toe te voegen, maar om te verdubbelen, te verschuiven, te vervreemden. Soms is het onduidelijk wat nog akoestisch is en wat niet en precies in die onzekerheid krijgt de muziek haar spanning.

Centraal blijft de stem. Ze zingt zonder theatrale intentie, maar met een extreme precisie. Geen platte effecten, maar een voortdurende controle over kleur, timing en adem beheerst de muziek. De zang is dus niet gericht op expressie, maar op aanwezigheid. Daardoor krijgt elke frase een gewicht dat niet uit volume of intensiteit komt, maar uit concentratie. Het is een manier van zingen die niets forceert, en net daardoor alles toelaat.

De muziek meandert verder in schemering. Niet als beeld, maar als toestand. Het moment waarop vormen beginnen te vervagen, waarop zekerheid plaatsmaakt voor ambiguïteit. In die zone krijgt elk detail een andere betekenis: een interval dat licht kantelt, een klank die net te lang blijft hangen, een stilte die niet leeg is maar geladen. Het is muziek die niet vooruit wil, maar zich verdicht.

Ook de dramaturgie van het programma volgt die logica. Bekende nummers zoals In darkness let me dwell en River Man vormen herkenningspunten, maar worden telkens anders ingebed. Ze klinken niet als losse stukken, maar als onderdelen van één doorlopende muzikale stroom. Tussen die momenten ontstaat een continuüm waarin het onderscheid tussen lied en klanklandschap vervaagt. De muziek lijkt zich minder te ontwikkelen dan te circuleren: steeds opnieuw dezelfde materialen, maar telkens anders belicht.

(Binnen het festivalthema Gloed krijgt dat een bijzondere scherpte. Geen warm, omhullend licht, maar een gloed die ontstaat door wrijving. Tussen stemmen, tussen tijden, tussen wat herkenbaar is en wat zich daaraan onttrekt. Het is muziek die zich langzaam blootgeeft, laag na laag, zonder ooit volledig prijs te geven wat eronder ligt.)

Misschien is dat uiteindelijk wat Dowland en Drake verbindt: niet melancholie als stijlmiddel, maar als manier van bestaan. Een weigering om gevoelens te fixeren, om betekenis vast te zetten. In deze lezing wordt die houding niet gereconstrueerd, maar opnieuw geactiveerd.Wat overblijft, is muziek die zich niet laat afsluiten of aflijnen. Ze stopt, maar verdwijnt niet. Ze blijft hangen, ergens tussen horen en herinneren, als een restlicht dat nog even zichtbaar is, lang nadat de bron al verdwenen is.