de toonbank

Een gesprek met Diederik Glorieux over de SoundMine compositiestage

Musica lanceert de jaarlijkse oproep aan jonge componisten om deel te nemen aan het coachingstraject SoundMine, een unieke stage die al een lange traditie kent. Net als het opkomende talent, wil dit project blijven evolueren. Met een intensieve, vijfdaagse training en een uitvoering door het Antwerp Symphony Orchestra geeft SoundMine een boost aan de componisten van morgen. Diederik Glorieux vertelt over de groei van dit project onder impuls van Wim Henderickx en wat het betekent om vandaag componist te zijn.

Groei onder impuls

SoundMine is in de jaren ’90 bij Musica gestart door Wouter Van Looy. In 2000 vroeg hij Wim Henderickx als hoofddocent, die het project jarenlang artistiek zou uitbouwen en bezielen. De tweede zomer dat Wim de stage leidde, vroeg hij me om de cursisten mee te coachen. Vanaf dan vroeg hij me er elke stage bij en, naast mijn rol als coach, nam ik gaandeweg steeds meer van de coördinatie op. SoundMine groeide uit tot een intensieve compositiestage met een sterke focus op persoonlijke begeleiding. De equipe werd breder, met onder meer Jorrit Tamminga (elektronica) als vaste waarde. Gaandeweg werd het traject ook steeds internationaler, en mogen we vandaag componisten uit alle continenten verwelkomen. Dat internationale karakter is gegroeid dankzij Wim, vanuit zijn docentschap compositie in Amsterdam en Antwerpen, en via de vele lezingen en contacten die hij doorheen de jaren opbouwde.

Na het plotse overlijden van Wim heeft Musica samen met de partners besloten SoundMine verder te zetten als Wim’s legacy, met hetzelfde engagement en zorg voor jonge makers zoals Wim dat zovele jaren heeft gedaan. Vandaag neem ik, samen met Jorrit, een dragende rol op in de coaching en de artistieke omkadering. Hannes Vanlancker vervoegde het team om de coördinatie te versterken en de cursisten te ondersteunen bij muzieknotatie (engraving). Daarnaast blijven we het traject voeden met inspirerende gastdocenten zoals Saskia Venegas Aernouts, Mathias Coppens en Annelies Van Parys en is de initiator van het project Wouter Van Looy terug aan boord, nu als directeur van Musica.

Technologische & persoonlijke vernieuwing

Doorheen de jaren is het profiel van de deelnemers en hun manier van werken duidelijk veranderd. In 2000 schreven we nog met potlood op papier, en werd de jonge componist vaak gezien als iemand die vooral noten, ritmes en structuren op papier zet. Tegelijk keek Wim Henderickx al veel verder en zag hij de rol van de componist breder, als maker, uitvoerder, performer of dirigent. Hij bracht jonge componisten in contact met andere culturen, nieuwe technieken en concepten, en moedigde hen aan om hun praktijk te verbreden.

Waar we in de beginjaren vooral studenten muziektheorie uit academies ontvingen, zien we vandaag aanmeldingen van DJ’s, jazzmuzikanten, singer-songwriters en mensen uit geheel andere disciplines, zoals wiskunde.

Een zichtbare verandering kwam er enkele jaren later, toen Hannes Vanlancker, die vandaag deel uitmaakt van ons team, als eerste deelnemer met een personal computer en printer op de stage verscheen. Wat toen nog nieuw was, is vandaag vanzelfsprekend. De stapels handgeschreven partituren verdwenen, het sleuren met dozen vol theorieboeken en cd’s maakte plaats voor digitale mappen en bestanden. Die technologisering heeft het werkproces grondig veranderd. Met die evolutie is ook de rol van elektronica gewijzigd. In de beginjaren bevond elektronische muziek zich eerder in de marge, vandaag is ze niet meer weg te denken uit het traject.

Daarnaast is ook het profiel van de componist verbreed. Waar we in de beginjaren vooral studenten muziektheorie uit academies ontvingen, zien we vandaag aanmeldingen van DJ’s, jazzmuzikanten, singer-songwriters en mensen uit geheel andere disciplines, zoals wiskunde. Ik vind het een belangrijke opdracht van een compositiestage als SoundMine om met jonge componisten na te denken over de relevantie van hun praktijk in de komende decennia: onderzoeken wat het betekent om vandaag componist te zijn, en welke nieuwe wegen daarin verkend kunnen worden.

De componisten van morgen: spil en baken

In een drukke en complexe hedendaagse wereld vind ik het belangrijk dat jonge componisten bij SoundMine een cocon ervaren waarin ze zich kunnen ontwikkelen, even los van de dagelijkse realiteit. Het traject geeft hen de kans om zichzelf te ontdekken en te ontplooien, om daarna terug naar die wereld te gaan en daar ook echt actief aan deel te nemen.

Componeren staat niet los van de samenleving, het is ingebed in een breder maatschappelijk gebeuren.

Voor mij is de componist van vandaag niet langer de eenzame figuur die zich buiten de maatschappij plaatst, maar iemand die zich net middenin die maatschappij beweegt. Iemand die samenwerkt met andere kunstenaars, componisten, professionele musici en communities, en die samen met hen creëert.

Daarbij hoort ook de bereidheid om de wereld te verkennen en zich te laten inspireren door anderen, en om daar op een respectvolle manier mee om te gaan in het eigen werk. Componeren staat niet los van de samenleving, het is ingebed in een breder maatschappelijk gebeuren.

En tot slot is er het vakmanschap. Wat hier ontwikkeld wordt, moet met zorg en kwaliteit afgewerkt zijn: een nette, duidelijke partituur, een elektronische patch die degelijk werkt, goed voorbereid naar repetities gaan. Die praktische verantwoordelijkheid is voor mij geen detail, maar een belangrijk onderdeel van professioneel en respectvol samenwerken. Dit zijn waarden waar Wim tijdens mijn opleiding veel belang aan hechtte, en die wij vandaag, vanuit zijn nalatenschap, op onze beurt doorgeven aan de volgende generaties componisten.

Van verbeelding naar uitvoering met Antwerp Symphony Orchestra

Voor ons is het belangrijk dat elke componist zijn eigen traject kan maken. Wie een werk voor orkest zonder elektronica wil schrijven, krijgt daar alle ruimte voor. Tegelijk stimuleren we iedereen om minstens te onderzoeken of elektronica een betekenisvol element kan zijn binnen het werken met een symfonisch orkest. Omgekeerd geldt dat evenzeer: wie vooral vanuit elektronica vertrekt, moedigen we aan om ook akoestische muziek en het orkest als klankbron te verkennen.

Deze editie wordt daarin wat bijzonder. In tegenstelling tot vorige edities werken we met een kleinere selectie componisten, en zetten we expliciet in op deelnemers die gericht zoeken naar manieren om elektronica op een praktische manier te integreren in het orkest, of omgekeerd, het orkest te integreren in de elektronica.

Het moeilijkste aspect voor een componist is dat muziek, zolang ze niet klinkt, een abstract gegeven blijft. Wanneer een schilder een penseelstreek op het blad zet, ziet hij de compositie meteen groeien. Bij een componist speelt dat proces zich vooral in het hoofd af, je moet je verbeelding en voorstellingsvermogen voortdurend trainen en verfijnen.

Om die ontwikkeling echt te voeden, is het noodzakelijk om heel regelmatig het orkest te ervaren, als muzikaal apparaat, als instrument. Dat kan door concerten bij te wonen, maar niets is zo leerrijk als te horen klinken wat je zelf neergeschreven hebt. Dan komen er vanzelf aspecten naar boven die je als jonge componist nog niet altijd kunt inschatten: balansen, moeilijkheidsgraad, specifieke orkestrale kleuren, en nog zoveel meer. Daarom is het cruciaal dat jonge componisten wat ze in hun verbeelding vorm hebben gegeven en op papier hebben gezet, ook effectief door een orkest horen klinken. Klopt die vertaling van verbeelding naar partituur?

Ik heb in geen geval de waarheid in pacht, ik heb enkel mijn ervaring. Vanuit die ervaring lees ik de schetsen en partituren van de cursisten en reflecteer ik daar samen met hen over. Ik probeer vragen te beantwoorden en mogelijke valkuilen te zien. Daarbij komt ook mijn blik als uitvoerder: hoe ervaar ik de partituur als dirigent, hoe ervaar ik ze als uitvoerder? Waar zitten onduidelijkheden, waar liggen groeikansen?

Het belangrijkste voordeel als docent compositie is dat je zelf ook telkens opnieuw in hetzelfde traject zit als je studenten. Je begint uiteindelijk telkens opnieuw met een wit – leeg – blad.

Editie 2026

De eerste vijftien edities van SoundMine gingen door bij Musica in Pelt. Daarna konden we tien jaar te gast zijn in Landcommanderij Alden Biesen. Voor deze editie verhuizen we naar De Studio in het centrum van Antwerpen. Dat maakt het bijzonder, omdat we voor het eerst met de stage in een levendige stad zitten, met veel prikkels en een heel andere dynamiek. Dat wordt ongetwijfeld anders dan alle vorige edities. Tegelijk is elke editie uniek. Ik denk niet dat er één stage is waar geen specifieke herinneringen aan verbonden zijn, en ik ben ervan overtuigd dat dat ook deze keer zo zal zijn. Het wordt opnieuw een ontmoeting met jonge, boeiende mensen, en het wordt ook voor mij opnieuw een intense en inspirerende ervaring.

SoundMine 2026 vindt plaats van 6 tot 10 juli in De Studio, Antwerpen. Inschrijvingen zijn open tot 5 april 2026. Voor alle details en aanmelding kun je terecht op de website van Musica.

SoundMine staat dit jaar onder leiding van Diederik Glorieux en gastdocenten Jorrit Tamminga (electronics), Hannes Vanlancker (engraving) en Annelies Van Parys (compositie).

SoundMine is een project van Musica in samenwerking met Antwerp Symphony Orchestra. Met steun van Vlaanderen.

Ter nagedachtenis aan componist Wim Henderickx, bezieler van SoundMine.

Bekijk de reportage voor PODIUM 19 waarin oud-deelnemers getuigen over hun SoundMine ervaring: