de toonbank

Een interview uit 2024 met MakerSpace Artist Laura Daelemans over MANA, haar project bij I SOLISTI

Laura, welk artistiek traject heb jij tot nu toe gelopen en hoe ben jij bij I SOLISTI terechtgekomen?
Mijn opleiding genoot ik aan de Kunsthumaniora voor Hedendaagse Dans te Antwerpen en vervolgens als danser/maker aan de ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem, Nederland. In mijn stagejaar ben ik meteen bij I SOLISTI terechtgekomen. Francis Pollet nodigde me uit om te choreograferen voor ‘weg’, een voorstelling van MakerSpace Artiest Toon Quanten. Vlak na mijn afstuderen en naar aanleiding van dit project werd ik gevraagd als MakerSpace Artiest binnen I SOLISTI (naast Toon Quanten, Michèle Delangrange en Jasper Charlet).
Mijn eerste werk binnen MakerSpace was The Beehive (met I SOLISTI en mijn broer Frederik Daelemans). Daarnaast maakte ik ook werk bij onder meer Theater aan de Rijn (Total eclipse, geselecteerd voor het Moving Futures Festival) en Dansgezelschap Maastricht.

Mijn werk gaat over fragiliteit en menselijkheid. Ik ben geboeid door de variëteit aan emoties die we ervaren. Voor mij betekent dans het vieren van emoties. Je emoties uitdrukken door middel van dans voelt als het groeien van een bloem uit een zaadje. Alles begint bij het luisteren naar je emoties om ze vervolgens uit te vergroten en vorm te geven zodat ze zo veel mogelijk mensen kunnen bereiken. Kunst is in essentie communicatie, wat tegelijkertijd ook de levensader is van onze menselijkheid. Ik geloof dat deze vorm van pure communicatie het mooiste is wat er is, daarom probeer ik deze telkens weer na te streven wanneer ik creëer.

Nu werk je aan een nieuw project binnen MakerSpace: vertel.
Ik ben sinds enkele jaren gefascineerd door de Europese heksenvervolgingen. Niet enkel door de tragische geschiedenis ervan, maar ook het fantastische aspect, de stereotypen, de esthetiek, de hype eromheen, en de stigmatisering ervan intrigeren me. Ik tekende al geregeld heksen, kreeg vaak de opmerking dat mijn bewegingstaal wat ‘hekserig’ is, en ben van jongs af aan gefascineerd door boekjes die heksen omschrijven als eenzame, krachtige vrouwen die iets meer lijken te weten dan een ander en bovendien graag hun zinnetje doordrijven.

Toen ik als kind de schrijnende realiteit achter het bestaan van de ‘heksen’ ontdekte, wakkerde dit nog meer interesse in me aan. Ik merkte dat dit onderwerp me diep raakte, en besloot hier iets mee te doen. Ik begon onderzoek te doen en kwam uit bij het verhaal van Cathelyne van den Bulcke.
Cathelyne was een dappere vrouw die er onterecht van werd beschuldigd heks te zijn. Cathelyne werd geboren in Nijlen rond 1542, en overleed op de brandstapel op de Grote Markt van Lier in 1590, nadat ze eerst gewurgd werd uit genade omdat ze uiteindelijk toch had bekend. Ze was 48 jaar toen ze beschuldigd werd van hekserij. Cathelyne staat bekend om haar moed tijdens de folteringen om geen andere namen te noemen. Ze vertelde bijna alles wat de beulen wilden horen maar bleef dezelfde zin herhalen: ‘Ik ken hun namen niet.’ Zelf kwam ze helaas wel op die manier aan haar einde. Dankzij Cathelyne’s moed werden de heksenprocessen in de stad Lier beëindigd, wat van haar verhaal een heldenverhaal maakt.

In jouw werk zoek je naar fragiliteit: hoe verbind je dat met dit project in het bijzonder?
Ik wil niet zozeer een verhaal vertellen maar eerder de nadruk leggen op het effect van zulke gebeurtenissen op onze menselijkheid. Ik wil hiervoor mijn publiek meenemen op een emotionele trip, en hen de kans geven om zich empathisch op te stellen ten opzichte van iemand zoals Cathelyne. Op die manier creëer ik een kans voor het publiek om te ervaren hoe het voelt om dit fenomeen te ondergaan vanuit de fragiele positie van de beschuldigde.
Ik hoop hiermee gevoelens van menselijkheid, mededogen, begrip en verbinding te creëren. Ik geloof dat door meer verbondenheid in de samenleving, zulke drama’s zouden kunnen vermeden worden.

De onderliggende thematiek van MANA gaat over een nog steeds zeer actueel fenomeen, het aanwakkeren van haatgevoelens door valse informatie. Deze haat komt vaak voort uit een angst voor de betreffende groep of persoon. Misschien waren de mannen destijds wel bang voor sterke vrouwen die niet op hun mondje waren gevallen.

Wanneer deze haat zich verspreidt wordt het al gauw gemeengoed binnen de samenleving, waardoor een kleine groep ten onrechte geculpabiliseerd wordt. Die groep kan daar weinig tegen beginnen, waardoor de situatie vaak volledig uit de hand loopt. Dit is een angstaanjagend en gruwelijk fenomeen, vooral omdat het zich tot op heden blijft herhalen. Om die reden vind ik het enorm boeiend om dit onder de loep te nemen. Dit doe ik door me in te leven in de kwetsbare en pijnlijke positie van Cathelyne.

Hoe ga je dit omzetten naar een voorstelling, hoe maak je deze vertaalslag?
Voor het uitwerken van dit project ging ik in eerste instantie op zoek naar bronnen om Cathelyne’s levensverhaal zo goed mogelijk weer te geven via een geheel van dans, beeld en muziek. Daarna selecteerde ik enkele kerngebeurtenissen uit haar leven die ik omzette in drie tekeningen met pen op papier op groot formaat: ‘De Verdenking’, ‘De Folteringen’ en ‘De Verbranding’. ‘De Folteringen’ bestaat volledig uit Cathelyne’s fantasie. In dit beeld verwerkte ik alles wat Cathelyne aan de beulen vertelde om van de tortuur af te komen. Zo zijn er weerwolven aanwezig alsook een heksensabbat, de duivel, een witte duif die een geest zou geweest zijn enzovoort.

Daarna ging ik aan de slag met de choreografie. Op dit moment ben ik volop bezig met het onderzoeken en verder ontwikkelen van mijn eigen bewegingstaal. MANA is het derde project dat zich hiertoe leent. Na het duet Tales to Disturb en het werk voor 16 dansers Chariot, puur ik mijn taal verder uit via de solo MANA die ik zelf ook dans. Om de choreografie te creëren spits ik me toe op een emotionele contradictie: alles onder controle proberen krijgen terwijl je eigenlijk al verloren hebt.

In het kader van MANA komen mijn choreografische en beeldende taal voor het eerst samen. De manier waarop dans en beeld zullen kruisen is via projectie op mijn lichaam. De tekeningen worden digitaal geanimeerd door beeldend kunstenaar Noura Marien. Noura zoomt in en uit en speelt met het contrast tussen het leesbare en het abstracte. Door het abstraheren van de tekeningen gaat ze op zoek naar grillige texturen die afgewisseld worden met intense gezichten en grote massa’s mensen.
Doordat de beelden op mij worden geprojecteerd, lijkt het soms of de figuren op de tekening me aanstaren, of alsof ik gevangen zit in de beelden. Dit draagt bij aan het beklemmende gevoel dat ik wil meegeven aan het publiek. De tekeningen lijken bewegende tattoos op mijn lichaam. De gezichten van de massa mensen die de verbranding aanschouwen kruipen langzaam over mijn heen.

De muziek voor MANA wordt geschreven door Benjamin Van Esser, en op het podium word ik geflankeerd door klarinettist Jelmer De Moed. Benjamin componeerde onder andere een klassiek hedendaags werk voor klarinet in dialoog met intense electronics. Deze compositie vertaalt op een manier ook weer de lijdensweg van Cathelyne, en vormt het derde cruciale element binnen deze creatie, samen met de dans en het beeld. Zowel via dans, muziek en beeld werk ik met een bepaalde frictie het beklemmende gevoel te creëren waarmee ik Cathelyne’s verhaal voelbaar wil maken.

De massa in het verhaal zie je in de tekeningen, maar komt verder niet aan het woord. Hetgeen je het publiek laat ervaren, is enkel de stem van Cathelyne?
Zelf vertegenwoordig ik als danser de stem van Cathelyne. De stem van de massa wordt vertegenwoordigd door de opzwepende muziek die suggereert dat de massa Cathelyne naar de brandstapel duwt, en door de projectie van de tekeningen met gezichten die me omsingelen en grillige texturen waarin ik bijna lijk te verdwijnen. Daarnaast gebruik ik ook het publiek als een derde vertegenwoordiging van de massa.

De titel is MANA. Wat betekent MANA?
Mana betekent bovennatuurlijke kracht die in mythologische verhalen gezien werd als stof die nodig was om magie uit te voeren. De verhalen rondom ‘mana’ zijn in verschillende culturen ontstaan. Tijdens de heksenprocessen geloofde men dat heksen deze bovennatuurlijke kracht zouden bezitten.

Cathelyne’s verhaal toont aan hoe sterk ze was. Ik wil haar niet enkel als weerloos slachtoffer, maar ook als krachtige en moedige vrouw neerzetten. Dankzij haar stopte de heksenwaan in Lier. Enkel focussen op haar slachtofferpositie zou hiermee onrechtvaardig zijn. ‘Mana’ legt de nadruk op ‘kracht’ en is daarmee een negatief noch positief begrip. Dit sluit aan op hoe ik de voorstelling vorm wil geven. Ik wil de angstaanjagende macht van de massa laten voelen, en tegelijkertijd de kracht tonen die een enkel individu kan uitstralen. Dat je alleen bent, wil niet zeggen dat je zwak bent. Dat heeft Cathelyne mooi aangetoond.

Hoe ver sta je nu? Wat zijn de volgende stappen? MakerSpace laat toe te zoeken, te experimenteren, je hoeft niet per se een voorstelling te maken. Hoe zie jij dit proces?
Het bijzondere aan de MakerSpace is de mogelijkheid om een proces te spreiden. Bij andere projecten werk ik eerder in een blok door tot de voorstelling klaar is. In de MakerSpace is er meer tijd voor reflectie tussendoor en ga je aan de slag via onderzoeksfases.

Ik rondde net mijn residentie af bij BUDA Kunstencentrum in Kortrijk met Noura Marien, die de beelden in de studio animeert terwijl ik aan de choreografie werk. Ondertussen is er een eerste ruwe versie van MANA die we verder gaan uitwerken in residentie bij Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam, en in residentie bij DE SINGEL in Antwerpen in voorjaar 2025. Vervolgens gaan we bij Schouwburg Noord in najaar 2025 in première.

Meer info over Laura Daelemans en haar MakerSpace traject op de website van I SOLISTI