de toonbank

een bijdrage van Brussels Philharmonic

Het vertrekpunt

Wanneer de opdracht voor een nieuw werk voor orkest binnenkomt, weet Maya Verlaak meteen waar te beginnen: niet bij een toonaard of een vorm, maar bij de artiesten. Samen met cellist Jasmijn Lootens en violist Sarah Saviet onderzoekt Maya technieken die het vertrekpunt vormen van haar nieuwe concerto. Concreet onderzoeken ze hoe ze boventonen kunnen spelen zonder vingerzetting, enkel met de strijkstok. Technisch is dat zeer uitdagend, “en onvoorspelbaar,” vertelt Maya, “De akoestiek speelt mee. Je kan oefenen hoeveel je wil, maar het resultaat blijft onzeker. Precies dat interesseert mij, ik ben een componist van het toeval.”

Een eerste concerto

Hoewel Maya al voor orkest schreef, is dit haar eerste concerto. Haar grootste uitdaging zit in de partituur; want hoe noteer je muziek die voortvloeit uit toeval? Daarom ontwikkelde ze eigen software die opnames van de solisten analyseert en vertaalt naar twee ‘notenreservoirs’: één voor cello, één voor viool. Uit die databanken – samen goed voor meer dan tweeduizend korte fragmenten – put ze het orkestmateriaal.

De fragmenten verschijnen als miniaturen in de partituur en vormen samen een gelaagde, soms ruisachtige klankstructuur. “Alsof je twee concerti over elkaar legt,” vertelt ze.

Sci-Volo-Palla

De titel Sci-Volo-Palla verwijst naar het Italiaanse scivolo (glijbaan), volo (vlucht/vliegen) en palla (bal) (en eigenlijk ook naar haar eigen Italiaanse roots). Beweging staat hier centraal: het is een concerto van actie en reactie. De solisten zijn de aanjagers: zij spelen hun partij, en gooien die naar het orkest, dat op zijn beurt reageert en muziek terugkaatst.

Daarnaast gebruikt Maya live electronics. Microfoons nemen de muziek op, sturen het naar een programma waar ze live verwerkt wordt en vervormd, en nadien wordt het opnieuw afgespeeld in het orkest. Zo ontstaat een voortdurende lus tussen solisten, orkest en technologie.

Première tijdens Tectonics Festival

“Tectonics? Speels en verrassend! Helemaal niet zo serieus als ‘hedendaagse muziek’ soms kan lijken”, legt Maya uit. Zelf stond ze tijdens een eerdere editie in Glasgow al op de line-up – toen nog als uitvoerder. Ook in Brussel blijft het DNA van Tectonics onveranderd: nieuwe klanken, gedurfde experimenten en ver buiten de lijntjes kleuren – op het lijf geschreven van deze jonge componist.

Tectonics profileert zich al jaren als een festival voor nieuwe muziek en jong talent. Daar horen ook creatieopdrachten bij: voor componisten zijn die cruciaal om met grotere ensembles te kunnen werken en nieuw werk te ontwikkelen. Met de opdracht voor onder meer Maya Verlaak zet Brussels Philharmonic bewust in op een nieuwe generatie makers binnen de hedendaagse muziek.

Naast haar eigen creatie, kijkt ze in het bijzonder uit naar het nieuwe werk van Cassandra Miller, dat tijdens hetzelfde concert in première gaat: “We hebben allebei in Den Haag gestudeerd. Onze muziek is heel verschillend, maar onze manier van denken is verwant: kritisch, onderzoekend, en niet bang om dingen anders te doen.” Hoe beide componisten het concerto richting onbekend terrein duwen, zien we op 20 juni in Flagey.