de toonbank

een bijdrage van Ann Eysermans

Na 35 jaar zoeken, creëren, spelen en groeien, slaat WALPURGIS een nieuwe weg in. Het gezelschap, dat sinds 1987 onder leiding van Judith Vindevogel uitgroeide tot een toonaangevende speler in het muziektheaterlandschap, verandert vanaf september 2025 van naam én werking: WALPURGIS wordt Rif. Toon Callier van het nieuwe team vertelt over die transitie, de ambities en de dromen voor de toekomst.

Na 35 jaar bereiken jullie een kantelpunt. Hoe is WALPURGIS geëvolueerd?
WALPURGIS werd opgericht in 1987 en groeide onder de bezielende kracht van Judith Vindevogel uit tot een veelzijdig muziektheatergezelschap met zangers, acteurs, muzikanten en andere kunstenaars. Gedurende vier decennia creëerde WALPURGIS tientallen producties die in binnen- en buitenland succes oogstten. De voorbije jaren veranderde de werking geleidelijk van een producerend gezelschap naar een huis voor ontwikkeling en ondersteuning van muziektheater. Een plek waar artiesten uit binnen- en buitenland ruimte krijgen om nieuwe projecten te ontwikkelen, te onderzoeken en uit te proberen.

Met de nieuwe naam, Rif, willen we die transitie bestendigen. Een koraalrif – de metafoor die we kozen – is geen statisch gegeven: het ontstaat, groeit en transformeert door de samenwerking van talloze levende organismen. Het is een ecosysteem dat voortdurend verandert en nieuwe levensvormen aantrekt. Dat beeld sluit perfect aan bij onze visie. Rif wil een plek zijn die voortdurend in beweging is, waar kunstenaars samen iets nieuws laten ontstaan.

Wat mogen we concreet verwachten van Rif?
Op onze nieuwe website, die op 13 september online gaat, lichten we onze werking toe aan de hand van vier domeinen: Residenties, Podium, Buurt en Tuin.

• Residenties vormen het hart van onze werking. Jaarlijks ondersteunen we ongeveer vijftien muziektheaterprojecten met infrastructuur en, indien gewenst, technische en artistieke begeleiding. Daarnaast voorzien we jaarlijks een zestal coproducties.
• Met Podium bouwen we verder: projecten die klaar zijn om te toeren, krijgen bij Rif een plek in de reeks Wat struikt er door het ruisgewas of op ons jaarlijkse festival. Residenten kunnen daarnaast open studio’s organiseren voor een testpubliek uit de buurt.
• Buurt benadrukt onze verbondenheid met de omgeving. Rif wil kunst niet losdenken van de gemeenschap. Daarom stellen we onze deuren open voor socioculturele organisaties, organiseren we een volkskeuken en dromen we van een buurtcafé.
• Onder Tuin bundelen we onze ecologische plannen. Samen met architecten en andere partners werken we aan een buurttoegankelijke tuin rond onze site.

Jullie zetten sterk in op duurzaamheid. Wat betekent dat concreet?
Rif wordt binnenkort de eerste Belgische Zoöp: een bestuursmodel waarin ook de belangen van niet-menselijk leven meewegen in beslissingen. Dit gebeurt via een onafhankelijk expert die binnen de organisatie deze belangen bewaakt. Daarnaast werken we met partners zoals Rooilijn Architectuur, Hop.regeneratieve architectuur en Team Vlaams Bouwmeester aan een buurttoegankelijke tuin. Afgelopen zomer werd hiervoor een masterplan afgerond, mede mogelijk gemaakt door een investeringssubsidie voor cultuurinfrastructuur van de Vlaamse Gemeenschap.

Kan je iets meer vertellen over Zoöp?
Een Zoöp is een organisatorisch bestuursmodel voor samenwerking tussen menselijk en niet-menselijk leven dat de belangen van alle zoë (Grieks voor ‘leven’) behartigt. Het Zoönomisch Instituut in Rotterdam vormt het wortelstelsel van de Zoöp beweging en ondersteunt alle Zoöps met kennis en kunde. Een organisatie mag zichzelf Zoöp noemen als ze een onafhankelijk expert opneemt in haar organisatiestructuur die erover waakt dat de belangen van niet-menselijk leven gehoord worden in de keuzes die de organisatie maakt. Samen met de organisatie die Zoöp wordt, kiest de Zoönomische Stichting welke expert het beste zou passen, afhankelijk van wat de organisatie het meest nodig heeft. Dat kan bijvoorbeeld een ecoloog zijn, maar evengoed een jurist of een expert uit een ander domein. Op deze manier verankert het Zoöp-model de stemmen en belangen van de natuur in de organisatie, zonder de bestaande doelen van de organisatie te wijzigen. Verder verandert er qua structuur eigenlijk niets: de organisatie werkt in alle andere opzichten zoals het altijd doet, maar dan met een vertegenwoordiger die kijkt vanuit de belangen van al het leven.

Hoe verhouden de vier domeinen die je beschreef zich tot de artistieke output die bij Rif wordt getoond
Rif is geen afgebakend instituut, maar een levend proces. We zien onze werking als een gedeeld kunstwerk dat steeds in beweging blijft, gevoed door kunstenaars, onderzoekers, buurtbewoners en de bredere omgeving. Kunst en gemeenschap bevragen en inspireren elkaar voortdurend.

Met de reeks Wat struikt er door het ruisgewas presenteren we meermaals per seizoen de resultaten van onze residentiewerking. Daarnaast kunnen residenten die nood hebben aan een informele open studio beroep doen op ons testpubliek, vaak buurtbewoners die graag betrokken worden – als vrijwilliger of als kritisch publiek. Rif zet ook in op participatieve projecten, zoals de Rif Fanfare, en ondersteunt via coproducties initiatieven waarin samenwerking met de buurt centraal staat.

Jullie bieden residenties aan voor kunstenaars van diverse achtergronden en leeftijden. Hoe werken jullie precies met de door jullie voorgestelde onderzoekssporen?
Onze residentiewerking is stevig uitgebouwd. Een residentie betekent: één à twee weken ruimte om te werken aan onderzoek en ontwikkeling, met indien gewenst feedback van ons team. Als kompas stellen we drie onderzoekssporen voor, al is het niet verplicht om daarin te werken:

•   Conflict matters: dit zijn projecten waarin conflict, in de brede zin van het woord, tot een centrale onderzoeksvraag leidt. Dat kan inhoudelijk zijn, maar het kan ook gaan over samenwerkingen, een combinatie van verschillende artistieke talen en zo veel meer.
•   Erfgoed revisited: dit zijn projecten die traditie in een hedendaagse of nieuwstedelijke context plaatsen. De onderzoeksvraag komt voort uit de vraag hoe erfgoed en nieuwe ideeën elkaar kunnen versterken.
•   Zoöperatie: dit zijn projecten die vertrekken vanuit een centrale vraag rond ecologie, (bio)diversiteit en (leef)milieu. Nog meer specifiek belichten ze een dialoog tussen menselijk en niet-menselijk leven en hoe dat niet-menselijk leven een stem kan krijgen in een artistiek project of artistieke praktijk.

Deze sporen zijn breed opgevat en bedoeld om uiteenlopende projecten te inspireren.

Ook residenties met een coproductie maken deel uit van de werking. Hoe gaat dit in zijn werk?
Wanneer een project aansluit bij een van onze drie onderzoekssporen, en zowel artistiek als organisatorisch een veelbelovend parcours toont, kan het in aanmerking komen voor een coproductie. Dat houdt in: twee weken werkruimte, financiële ondersteuning om twee artiesten twee weken lang in dienst te nemen, en indien gewenst een toonmoment of open studio. Bovendien krijgt het project een plek in onze festivalprogrammatie of in Wat struikt er door het ruisgewas. Artiesten kunnen daarnaast altijd gebruikmaken van onze co-working foyer om te vergaderen, te brainstormen of gewoon samen te komen.

Naast residenties organiseren jullie ook workshops en ontmoetingen. Hoe passen die binnen Rif?
We proberen projecten te stimuleren die een artistieke én sociale connectie aangaan met de buurt. Dat is een soort overkoepelende onderzoeksvraag die ons inspireert.

Zo werd in 2023 de Rif Fanfare opgericht, een intergenerationele muziekkapel die ontstond in de context van de voorstelling Dit lijkt een beetje op een cactus van Zwerm & Bad van Marie. Met Reisbureau Rif organiseerden we afgelopen zomer ons eerste muziektheaterkamp voor kinderen, en sopraan Lieselot De Wilde richtte tijdens dit voorjaar een buurtkoor op. Daarnaast stellen we onze foyer en zalen open voor buurtverenigingen, amateurgezelschappen, Voedselteam Mortsel en initiatieven zoals danslessen voor kinderen met bijvoorbeeld ASS of Downsyndroom.

Hoe is het nieuwe artistieke team tot stand gekomen?
De meeste kernleden waren in het verleden op een of andere manier reeds betrokken bij WALPURGIS. Naar aanleiding van de langdurige afwezigheid van Judith Vindevogel omwille van gezondheidsredenen, moest op korte termijn een nieuw team samengesteld worden. Dat team bestaat nu, naast mezelf, uit zelfstandige makers met complementaire achtergronden, een uitgesproken artistieke visie en organisatorische daadkracht.

Lieselot De Wilde is sopraan en heeft uitgebreide ervaring in opera, barok en internationale projecten. Angel Calvo Perez is trompettist met een achtergrond in jazz en bezit daarnaast een master in cultuurmanagement. Scenograaf Lucas Van Haesbroeck is een artistieke duizendpoot met een sterke technische expertise. Harpiste Jutta Troch heeft ervaring in muziektheater en kunsteducatie, en combineert dit met haar kennis van biologische tuinbouw. Samen vormen zij een artist-run muziektheaterwerkplaats die zich richt op duurzame samenwerking.

Tot slot: wat zie je als de grootste uitdaging voor Rif?
Met Rif krijgen we de kans om een langetermijnvisie uit te werken die artistiek, sociaal en ecologisch verweven is. Het vooruitzicht om verder te kijken dan de volgende première of subsidieaanvraag en te werken aan een duurzaam traject met buurt en kunstenaars samen, voelt als een prachtige uitdaging.

Op zaterdag 13 september 2025 viert Rif zijn officiële opening met een feest vol performances, workshops en een volkskeuken. Meer info vind je op www.rif.be